Co łączy starca pomarszczonego z merdaniem?

Nasi merdający ogonem domownicy mogą nam przysporzyć zmarszczek. Dlaczego? Bo właściciele merdającego ogona, oznaczającego w psim języku uśmiech, sprawiają, że się częściej uśmiechamy. Ale zmarszczki z merdaniem powiązane są także etymologicznie!

Czasowniki marszczyć i merdać opierają się bowiem na tym samym, praindoeuropejskim rdzeniu *mer- o znaczeniu ‘błyszczeć, lśnić, migotać’.

Czasownik marszczyć – mający w języku prasłowiańskim postać *mrščiti (< *mrsk-ī-ti; utworzony za pomocą przyrostka czasownikowego *-sk-) – pierwotnie odnosił się przypuszczalnie do zjawisk obserwowanych na wodzie i oznaczał ‘pokrywać lśniącymi, migocącymi drobnymi falami, zmarszczkami’.

Prasłowiańska postać czasownika merdać natomiast rekonstruowana jest jako *mrdati, a jego pierwotne znaczenie jako ‘migać, machać, kiwać’. Regularna polska postać owego leksemu to mardać – prasłowiański sonant twardy * (spółgłoska o charakterze samogłoskowym), obecny w przodkach merdać i marszczyć, w języku polskim rozwijał się bowiem w ar. W formie merdać mamy do czynienia z gwarowym kontynuantem wspomnianego sonantu (* > *yr > *er).

Dla licznych przedstawicieli naszego gatunku zmarszczki zdają się czymś wysoce niepożądanym. Ale na pewno nie zamartwia się nimi starzec pomarszczony – owocożerny nietoperz zamieszkujący Amerykę Południową i Środkową. Swoją oryginalną nazwę zawdzięcza on rozbudowanym, bezwłosym fałdom skórnym na pysku. Starzec pomarszczony wyróżnia się ponadto – niespotykanym u innych gatunków nietoperzy – przepuszczającym światło fałdem skórnym pod brodą, który podczas spoczynku zwierzęcia osłania, niczym maska, jego pysk i oczy.

W świecie zwierząt mamy także marszczelce – południowoamerykańskie beznogie płazy, które przypominają nieco rurę od odkurzacza (i które skojarzeniom z rurą zawdzięczają swoją nazwę rodzajową Siphonops, wywodzącą się od greckiego siphōn ‘rura’). Polska nazwa tych zwierząt nawiązuje do pokrywających ich ciało poprzecznych fałdów skórnych, które tworzą regularne pierścienie. Marszczelce odznaczają się nie tylko ciekawym wyglądem, ale także ciekawym sposobem opieki nad potomstwem. Otóż po przyjściu na świat młode marszczelce trzymają się przez jakiś czas w pobliżu matki i żywią jej… skórą (zjawisko to znane jest nauce jako maternal dermatophagy).

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s