Klejnoty fauny

Ze specjalną dedykacją dla kochających Mam, których miłość to bezcenny klejnot, prezentuję w dzisiejszym wpisie klejnoty fauny, czyli zwierzęta, które wzięły swoje imię od nazw drogocennych kamieni i drogocennych wytworów żywych organizmów. I oczywiście dołączam informacje o etymologii owych nazw.

AMETYST ma swoje źródło w greckim améthystos o dosłownym znaczeniu ‘niepijany’. W słowie tym tkwi dawna grecka nazwa wina méthu, spokrewniona z polskim miodem. Ametystowi – mającemu barwę rozwodnionego wina – przypisywano moc chronienia od opilstwa.

BRYLANT to pożyczka z francuskiego brillant, utworzonego od briller ‘błyszczeć’. Czyli dosłowne znaczenie brylantu to ‘błyszczący’. Francuskie briller wywodzi się od łacińskiego ludowego *bēryllāre ‘błyszczeć jak beryl’. Łacińska nazwa berylu została przejęta z greki.

BURSZTYN jest zapożyczeniem ze średnio-dolno-niemieckiego bornstēn (dziś niemieckie Bernstein), które łączone jest z niemieckim brennen ‘palić się, płonąć’ i Stein ‘kamień’. A więc pierwotnym znaczeniem omawianego leksemu byłoby ‘kamień, który się pali’.

DIAMENT zapożyczyliśmy ze średniowiecznołacińskiego diamentum ‘diament’, które uważane jest za kontaminację greckiej nazwy diamentu adámas (forma dopełniacza adámantos) o dosłownym znaczeniu ‘niepokonany’ i diafanés ‘przezroczysty’.

KORAL to pożyczka za pośrednictwem łacińskiego corallium z greckiego korállion ‘koral’, wyprowadzanego przez niektórych badaczy z hebrajskiego gōrál ‘los, dola’, które mogło oznaczać pierwotnie ‘kamyk; kamyk służący do rzucania losów’. Koral w polszczyźnie miał pierwotnie znaczenia ‘gromada morskich parzydełkowców’, ‘szkielet tych zwierząt’; znaczenia ‘paciorek’, ‘mięsiste wyrostki na głowie lub szyi niektórych ptaków’ są wtórne.

MALACHIT zapożyczyliśmy za pośrednictwem łacińskiego molochītis ‘malachit’ z greckiego molochítes, wyprowadzanego od molōchē, które interpretowane jest jako wariant formy malāchē ‘malwa’, mającej ostatecznie genezę semicką (od malāchē wywodzi się też polska malwa). Malachit zawdzięcza swoją nazwę podobieństwu do liści malwy.

PERŁA to – jak podaje Wiesław Boryś – zapożyczenie za pośrednictwem niemieckiego Perle z łacińskiego ludowego *perla (lub *perula), które pochodzi od łacińskiego perna o pierwotnym znaczeniu ‘szynka’ i wtórnym (przez podobieństwo kształtu) ‘rodzaj muszli’. Według innej wersji łacińskie *perla powstało w wyniku kontaminacji wspomnianej wyżej formy perna i formy sphaerula ‘kulka’. Istnieje także hipoteza wywodząca omawiane słowo od łacińskiego pirula ‘gruszeczka’.

RUBIN jest pożyczką ze średniowiecznołacińskiego rubīnus, powiązanego z łacińskim rubeus, ruber ‘czerwony’, które oparte jest na tym samym praindoeuropejskim rdzeniu co polskie rudy.

SZAFIR to słowo zapożyczone z greckiego sápphēiros ‘szafir; lapis-lazuli’, które prawdopodobnie przejęte zostało z języka hebrajskiego. Niektórzy badacze wyprowadzają je ze staroindyjskiego śani-priyám ‘szafir’ – dosł. ‘drogi Saturnowi’.

SZMARAGD również uważany jest za pożyczkę semicką. Do polszczyzny trafiła ona za pośrednictwem greckiego smáragdos i łacińskiego smaragdus. Słowo to łączone jest z hebrajskim bāréqeth i akadyjskim barraqtu ‘szmaragd’, których pierwotne znaczenie rekonstruowane jest jako ‘coś, co błyska’.

TOPAZ zapożyczyliśmy za pośrednictwem łacińskiego topazus z greckiego tópazos, którego pochodzenie objaśniane jest dwojako. Według jednej z wersji słowo to wywodzi się od nazwy wyspy Topazus, położonej na Morzu Czerwonym, na której jakoby po raz pierwszy wydobyto topazy. Ta wersja jednak uważana jest przez część badaczy za tzw. etymologię ludową. Według drugiej hipotezy nazwa topaz powiązana jest etymologicznie ze staroindyjskim tapas ‘ciepło’ i łacińskim tepēre ‘być ciepłym, ciepławym’.

TURKUS to pożyczka z francuskiego turquoise, którego etymologiczne znaczenie to ‘turecki kamień’. Nazwa wzięła się ponoć stąd, że pierwsze turkusy przywożono do Europy z Turcji, do której trafiały one z perskich kopalń.

Jedna myśl na temat “Klejnoty fauny

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s