Kolorowa rzyć

Dziś przyjrzymy się rzyci – nazwie pewnej tylnej części ciała, której zawdzięcza swoje imię paru przedstawicieli awifauny, np. białorzytka, złotorzytka, rudorzytka, krasnorzytka czy modrorzytka. Jeszcze więcej ptaków może się pochwalić drugim członem nazwy poświadczającym fakt posiadania przez nie kolorowego zadka, np. wróbliczka zielonorzytna, piranga żółtorzytna, afrykanka niebieskorzytna, dziwonia różoworzytna, sułtanik czerwonorzytny, świstunka złotorzytna, astryld czarnorzytny.

Co ciekawe, rzyć czai się też w pasożycie, z tym że ze zmienionym przez kodyfikatorów ortografii pierwotnym rz na ż. Pasożyt bowiem to etymologicznie ‘ten, który pasie swoją rzyć’ (lub ‘ten, który pasie się na rzyci’, jak podaje Jerzy Bralczyk), a nie ‘ten, który pasie się czyimś życiem’.

Czyli jednym słowem: kodyfikatorzy ortografii zaciemnili etymologię niegdysiejszego pasorzyta… (Jak pamiętacie, podobnie postąpili z żurawiem, w którym zmienili pierwotne ó na u, o czym opowiadałam tutaj). Ale pewnie o takiej zmianie ortograficznej zadecydowało to, że rzyć stała się słowem przestarzałym, funkcjonującym jedynie w dialektach, a skojarzenie – i fonetyczne, i semantyczne – z życiem miało silne oddziaływanie.

Rzyć kontynuuje prasłowiańskie *ritь ‘tyłek’, które powiązane jest etymologicznie z litewskim rietas ‘górna część uda’, rietai ‘krocze, miejsce między odbytem a narządami płciowymi’ i łotewskim rieta ‘noga’.

Jak podaje Wojciech Smoczyński, powyższe bałtyckie leksemy należą do rodziny czasownika riečiu, reisti ‘giąć, wyginać’ i ich etymologiczne znaczenie można rekonstruować jako ‘zaokrąglenie, zaokrąglona część ciała’.

A poniżej kilku skrzydlatych przedstawicieli fauny mogących się pochwalić barwną rzycią i pewnie też barwnym życiem…

 

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s