Miłośnicy miodu

Dawno temu opowiadałam na blogu, że w nazwie niedźwiedzia kryje się słowo MIÓD, a jej etymologiczne znaczenie to ‘miodojad’. Wspomniałam też wtedy, że w świecie zwierząt są również inne miodojady – egzotyczne ptaki śpiewające, zamieszkujące Australię, Nową Gwineę i wyspy Pacyfiku.

MIODOJAD to nazwa zarówno rodziny obejmującej blisko dwieście gatunków ptaków, jak i jednego z rodzajów należących do tejże rodziny. Wśród jej przedstawicieli są też inni właściciele „miodowych” imion: MIODOJADEK, MIODALEK, MIODACZEK, MIODZIAREK, MIODZIK, MIODÓWKA, MIODOWNIK, MIODOWIEC, MIODOŻER, MIODOPIJEK, MIODOPOIK, CZARNOMIODAL, CZARNOMIODZIK, PSTROMIODZIK, GÓROMIODZIK, MOLUKOMIODZIK…

Oprócz skrzydlatego miodożera reprezentuje faunę także czteronogi MIODOŻER – zamieszkujący Afrykę drapieżny ssak z rodziny łasicowatych, znany też pod nazwą ratel miodożerny. Zwierz ten ponoć jest w dobrej komitywie z miodowodem dużym – kolejnym przedstawicielem awifauny (z rzędu dzięciołowych) mającym „miodowe” imię.

MIODOWÓD duży, jak sugeruje jego nazwa, ‘wodzi do miodu’ – tzn. wskazuje zwierzętom (według niektórych źródeł m.in. miodożerowi), a także ludziom, drogę do gniazda pszczół, do którego sam nie jest w stanie się dobrać. Miodowód to także nazwa rodzaju, do którego należy wspomniany ptak, i całej rodziny jego dzięciołowych krewnych. Oprócz miodowodów zaliczają się do niej MIODOWODZIKI i MIODZIARZE.

A wśród stworzeń parających się produkcją miodu, czyli pszczół, „miodową” nazwę noszą OMIODKI. Poniższy graficzny suchar etymologiczny przedstawia jej „genezę”…

MIÓD to pradawne słowo, wywodzące się od praindoeuropejskiego *médʰu ‘słodki napój, miód, zwłaszcza miód pitny’, które w prasłowiańszczyźnie przybrało postać *medъ.

Na gruncie polskim w słowie tym zaszły regularne zjawiska fonetyczne: samogłoska e przed przedniojęzykowym twardym d przeszła w o (tzw. przegłos polski), a o po zaniku wygłosowego jera twardego ъ przeszło w tzw. o pochylone (oznaczane graficznie jako ó), które ostatecznie zlało się w wymowie z u.

Na tym samym rdzeniu co miód opierają się także takie niesłowiańskie leksemy, jak np. litewskie i łotewskie medus ‘miód’, niemieckie Met, angielskie mead ‘miód pitny’, walijskie meddw ‘pijany’, osetyjskie myd ‘miód’, starogreckie méthu ‘wino’. Co ciekawe, z miodem spokrewnione jest również chińskie 蜜 ‘miód, nektar’, uważane za pradawną pożyczkę z języka pratocharskiego – przodka wymarłego języka tocharskiego B, w którym krewny miodu (o takim samym znaczeniu) zaświadczony jest jako mit.

Grafika na podstawie prac G. Pisanty’ego (CC BY / Wikimedia Commons) i W. Harta (DP).

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s