Pasówka w paski

PASÓWKA to w języku złodziei nazwa klucza dopasowanego na podstawie odcisku, a w języku ornitologów – nazwa kilku gatunków drobnych ptaków śpiewających z rodziny Passerellidae i zbiorcza nazwa przedstawicieli tejże rodziny, spotykanych w obu Amerykach.

Gatunki noszące tę nazwę należą w większości do rodzaju Zonotrichia i – jak się okazuje – to właśnie do tej łacińskiej nazwy rodzajowej pasówek nawiązuje ich polska nazwa. Łacińskie Zonotrichia pochodzi bowiem od greckich słów zōnē ‘pas’ i thríks ‘włos’ i stanowi aluzję do pasiastego ubarwienia głowy pasówek zaliczanych do tego rodzaju.

A co ciekawe, skrywające się w owej nazwie greckie słowo oznaczające ‘pas’ funkcjonuje w naszym języku jako ZONA ‘strefa’, do którego trafiło za pośrednictwem łaciny. A co jeszcze ciekawsze, ZONA i PAS, od którego utworzono nazwę PASÓWKA, mają wspólną genezę: wywodzą się od praindoeuropejskiego rdzenia *iōs- ‘opasywać’ ( z i niezgłoskotwórczym).

PAS to ściągnięta forma kontynuująca prasłowiański rzeczownik *pojasъ ‘pas, przepaska’, urobiony od prasłowiańskiego czasownika *pojasati ‘przepasać, przewiązać’, który z kolei utworzony został za pomocą przedrostka *po- od prasłowiańskiego *jasati ‘przepasywać, przewiązywać’, będącego kontynuantem wspomnianego praindoeuropejskiego *iōs- ‘opasywać’. A więc p w słowie PAS to pozostałość dawnego przedrostka – w przeciwieństwie do z w ZONIE, które rozwinęło się z pierwszej głoski owego praindoeuropejskiego rdzenia *iōs-.

Do niesłowiańskich kontynuantów tego rdzenia należą także: litewskie juosti ‘opasać, przewiązać’, juosta ‘pas’, łotewskie juozt ‘opasać, przewiązać’, awestyjskie yāh- ‘sznur do przewiązywania się’.

Jak widać, nasze dzisiejsze bohaterki noszą w polszczyźnie całkiem interesującą pod względem etymologicznym nazwę. W języku angielskim pasówki z rodzaju Zonotrichia noszą nazwę pożyczoną od wróbli – sparrow; taką samą oficjalną nazwę nosi też większość gatunków należących do rodziny pasówek, które określane są zbiorczo mianem American sparrows ‘wróble amerykańskie’ – choć pod względem genetycznym bliżej im do trznadli niż do wróbli Starego Świata.

W przypadku angielskich nazw pasówek na szczególną uwagę zasługują z pewnością bardzo ciekawe nieoficjalne nazwy pasówki białogardłej (Zonotrichia albicollis). W Kanadzie ptak ten nosi ponoć blisko trzydzieści różnych lokalnych nazw, a do najpopularniejszych używanych przez anglojęzycznych mieszkańców należą: CANADA BIRD, HARD-TIME CANADA BIRD, KENNEDY BIRD, PEABODY BIRD, OLD SAM PEABODY, OLD TOM PEABODY. Wszystkie te nazwy zawdzięcza pasówka białogardła swojej charakterystycznej, wyrazistej i dźwięcznej pieśni, którą Kanadyjczycy zinterpretowali jako: Sweet, sweet Canada, Canada, Canada! (‘Słodka, słodka Kanado, Kanado, Kanado’), Oh/My sweet Canada, Canada, Canada! (‘O/Moja słodka Kanado…’), Hard times, Canada, Canada, Canada! (‘Ciężkie czasy, Kanado…’), Poor, poor Kennedy, Kennedy, Kennedy! (‘Biedny, biedny Kennedy…’), Old Sam/Tom Peabody, Peabody, Peabody! (‘Stary Sam/Tom Peabody…’).

Zachęcam do posłuchania tej interesującej pieśni – jest naprawdę urocza, zresztą tak jak i jej autorka:

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s