Pierwiosnek na wiosnę

Dziś pierwszy dzień wiosny kalendarzowej, niech więc uświetni go tutaj pierwiosnek (Phylloscopus collybita) – drobny ptak wróblowy, którego głos jest z pewnością wielu z Was dobrze znany.

Jak podaje znawca awifauny Jan Sokołowski, „pierwiosnek przylatuje do nas stosunkowo wcześnie i już z końcem marca słyszymy jego monotonny, lecz miły i bardzo charakterystyczny śpiew. Brzmi jak cil calp albo dyl delm powtarzane stale w równym tempie. Przypomina to poniekąd brzęk metalowych pieniędzy, skąd też nazwa collybita, tzn. liczący pieniądze”.

Owej charakterystycznej wokalizacji zawdzięcza pierwiosnek także takie onomatopeiczne nazwy, jak: angielskie chiffchaff, niemieckie Zilpzalp, niderlandzkie tjiftjaf, irlandzkie tiuf-teaf, fińskie tiltalti, węgierskie csilpcsalpfüzike.

Jak wiadomo, pierwiosnek to także nazwa roślin Primula. Zdaniem Krystyny Długosz-Kurczabowej – autorki „Wielkiego słownika etymologiczno-historycznego języka polskiego” – słowo to powstało w wyniku skojarzenia leksemu pierwiasnek, znanego staropolszczyźnie, z leksemem wiosna. Wyraz pierwiasnek (utworzony od pierwy) funkcjonował w znaczeniach ‘nowicjusz, rozpoczynający coś’ i ‘pierwociny, zapowiedź czego’. Motywacją nazwy pierwiosnek było ‘pierwszy kwiat na wiosnę’, przy czym – jak podaje wspomniana wyżej badaczka – „oczekiwaną, regularną strukturą byłoby *pierwowiosnek”.

W taki oto sposób pierwiosnek znalazł się – według słów Długosz-Kurczabowej – „w rodzinie wyrazów zbudowanej wokół rzeczownika wiosna”.

Fot. Valentina Storti / CC BY 2.0, źródło: flickr.

Co się zaś tyczy etymologii rzeczownika wiosna, to wywodzi się on od praindoeuropejskiego *ṷesr̥- / *ṷosr̥- ‘wiosna’, przy czym prasłowiański kontynuant tego słowa (*vesna) oparty został na temacie praindoeuropejskich przypadków zależnych *ṷes-n-. Na gruncie polskim pierwotne e w sąsiedztwie przedniojęzykowego zębowego twardego s uległo przegłosowi w o, co było regularnym zjawiskiem fonetycznym.

Do niesłowiańskich krewnych wiosny zaliczają się m.in.: łacińskie vēr ‘wiosna’, greckie éar ‘wiosna’, litewskie, łotewskie vasara ‘lato’, staroindyjskie vasantás ‘wiosna’.

A jeśli chcielibyście się nastroić wiosennie przy śpiewie pierwiosnka, to zapraszam na mój kanał:

 

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s