Ptasi wyspiarze

Macie w tegorocznych wakacyjnych planach jakieś WYSPY? Kreta, Bali, Islandia? A może kogoś z Was zaniesie tego lata na filipiński Luzon? Wyspa ta jest ojczyzną tego oto niezwykłego wyspiarka zbroczonego, który wygląda, jakby broczył krwią z piersi.  W języku angielskim zwą go jeszcze dramatyczniej: Luzon bleeding-heart ‘luzońskie krwawiące serce’.

To nie jedyny pierzasty wyspiarek. Nazwa ta odnosi się także do kilku innych, spokrewnionych blisko z wyspiarkiem zbroczonym, przedstawicieli gołębiowatych. W świecie ptaków spotkamy również wyspiarczyka – krytycznie zagrożonego wyginięciem przedstawiciela tanagrowatych, zamieszkującego wulkaniczną wyspę Gough, położoną na południu Oceanu Atlantyckiego.

Słowo wyspa, od którego urobiono nazwę wyspiarków i wyspiarczyka, ma ciekawą historię. Początkowo w polszczyźnie występowało ono w dwóch różniących się rodzajem formach isep / ispa, kontynuujących prasłowiańskie *jьzsъpъ / *jьzsъpa ‘to, co wysypane, usypane, wyspa’. Owo prasłowiańskie słowo wywodzi się od czasownika *jьzsuti (w 1. os. l. poj. *jьzsъpǫ) ‘wysypać’, który z kolei utworzony został za pomocą przyrostka *jьz- od prasłowiańskiego *suti ‘sypać’ (od którego pochodzi też prasłowiańskie *sypati, kontynuowane przez sypać).

Przyrostek kontynuujący wspomniane prasłowiańskie *jьz- nie utrzymał się w polszczyźnie i jego funkcję przejął przyrostek wy-, co poskutkowało zmianą isep / ispawysep / wyspa.

Wyspa wyparła ostatecznie oboczną formę rodzaju męskiego, ale przetrwała ona w słowie półwysep, które utworzone zostało na wzór niemieckiego Halbinsel, będącego złożeniem niemieckiego halb ‘pół’ i Insel ‘wyspa’. Co ciekawe jednak, dawniej w użyciu była również forma żeńska: półwyspa.

Wyspiarek zbroczony. Fot. Kao-Tai/ DP /Wikimedia Commons.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s