Z moczaru, bagna, błota i topieli

Dziś obchodzony jest Światowy Dzień Mokradeł, pomyślałam więc, że można by go uczcić zaprezentowaniem przedstawicieli fauny, którzy noszą imiona wywodzące się od synonimów słowa mokradło. Poznacie więc dziś moczarnika, bagienników – ptaka i owada, bagnika, bagniczka, błotniaka, błotniarkę i topielicę oraz dowiecie się co nieco o etymologii leksemów, które były podstawą nazw tychże zwierząt.

Słowa mokradło i moczar mają wspólny rodowód. Pierwsze z nich pochodzi – jak nietrudno się domyślić – od przymiotnika mokry, który znany jest wszystkim językom słowiańskim. Słowo moczar, również będące leksemem o zasięgu ogólnosłowiańskim, wywodzone jest od prasłowiańskiego czasownika močiti ‘powodować, że coś jest mokre, zwilżać’, który kontynuowany jest w polszczyźnie przez moczyć. Zarówno mokry, jak i moczyć opierają się na praindoeuropejskim rdzeniu *măk- ‘wilgotny, mokry’.

Słowo bagno znane jest językom północnosłowiańskim i wyprowadzane jest od praindoeuropejskiego rdzenia *bʰogʰ- / *bʰagʰ- ‘muł, błoto, bagno’, który stanowił podstawę przypuszczalnie także holenderskiego bagger ‘muł, błoto’.

O etymologii słowa błoto opowiadałam już kiedyś na blogu. Jest dość zaskakująca, bo odsyła nas do praindoeuropejskiego rdzenia *bʰel- ‘błyszczący, biały’, od którego wywodzi się właśnie przymiotnik biały. Zdaniem badaczy etymologia wyrazu błoto wiąże się z białą barwą puszystych owocostanów trawy zwanej wełnianką, porastającej masowo bagna, albo z jasną barwą wysychającej gleby.

Leksemy topiel, topielisko pochodzą od czasownika topić, będącego kontynuantem prasłowiańskiego *topiti ‘powodować, że ktoś lub coś tonie, pogrążać w wodzie’, który nie ma pewnej etymologii. Wiesław Boryś nie wyklucza, że czasownik ten jest etymologicznie tożsamy z czasownikiem topić o znaczeniu ‘przez ogrzewanie zamieniać ciało stałe w płynne’. Leksem ten opiera się na praindoeuropejskim rdzeniu *tep- ‘być ciepłym’, od którego wywodzi się też przymiotnik ciepły. Zdaniem badacza rozwój znaczenia czasownika stanowiącego podstawę słowa topiel mógł wyglądać tak: ‘roztapiać’ → ‘zanurzać w czymś roztopionym’ → ‘zanurzać w wodzie, zatapiać’.

 

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s