Zakapturzone

W nawiązaniu do niedawnej opowieści o tym, jak kaptur mnichów kapucynów zainspirował twórców nazw zwierząt, zaprezentuję Wam dzisiaj kilku przedstawicieli fauny, którzy wzięli swoją nazwę od kaptura. Znajdą się wśród nich KAPTURNIKI z trzech różnych gromad zwierząt (jeden z nich o drugim członie nazwy KAPUCYNEK!), KAPTURNICE z dwóch różnych gromad zwierząt oraz KAPTURKA, KAPTURNICZEK i KAPTURZYK.

Kaptur to tajemnicze słowo, które nie ma pewnej etymologii. Część badaczy jako najbardziej prawdopodobne źródło tego leksemu wskazuje łacińskie captūra ‘łapanie, łowienie’, wywodzące się od capiō ‘biorę, chwytam’. Rozwój znaczenia słowa kaptur byłby zatem – jak podaje Franciszek Sławski – podobny do rozwoju znaczenia słowa ubiór (← brać) i spokrewnionego z nim rosyjskiego (gołownoj) ubor ‘nakrycie głowy’.

Według innej – również dość popularnej – hipotezy omawiane słowo jest pożyczką z turkijskiego kaptur, które trafiło do naszego języka być może za pośrednictwem staroruskiego kap(ъ)turъ / kaptura ‘ciepła czapka’. Ta interpretacja budzi jednak zastrzeżenia Wiesława Borysia, jako że przywołany tu turkijski leksem jest formą czasownikową. Zdaniem badacza turkijskim źródłosłowem kaptura mogło być tylko kaptyrga / kapturga ‘duży, głęboki worek’, przy czym niejasnym pozostaje usunięcie przyrostka -ga.

Niektórzy etymolodzy dopuszczają także możliwość związku kaptura z kapą, która uważana jest za zapożyczenie z późnołacińskiego cappa ‘rodzaj okrycia głowy; płaszcz z kapturem’ / średniołacińskiego cappa ‘rodzaj szaty świeckiej i zakonnej’ (spółgłoska t w słowie kaptur miałaby charakter wtórny).

Z owym łacińskim cappa powiązane są etymologicznie takie synonimy kaptura, jak kapuza (zapożyczenie za pośrednictwem niemieckiego Kapuze ‘kaptur’) i kapiszon (zapożyczenie za pośrednictwem francuskiego capuchon ‘kaptur’), a także – uwaga! – bohater poprzedniego wpisu: kapucyn.

 

Jedna myśl na temat “Zakapturzone

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s