Żwacz przeżuwacza

Dietetycy i gastrolodzy przekonują nas, że powolne, dokładne przeżuwanie pokarmu ułatwia trawienie, zapewnia smukłą sylwetkę i chroni przed infekcjami. Do dokładnego przeżuwania nie trzeba z pewnością przekonywać tej oto czwórki filozofujących przeżuwaczy, które uważnemu przeżuwaniu poświęcają codziennie wiele godzin. No, ale przeżuwacze mają tę przewagę nad nami, że mogą się w pośpiechu, bez szkody dla zdrowia, najeść trawy i innych roślin, bo te po wstępnym przetrawieniu w tzw. żwaczu (jednej z komór żołądka) trafią z powrotem do jamy gębowej przeżuwacza, aby je porządnie przeżuł…

Przywołane tu nazwy przeżuwacz i żwacz należy wiązać – jak pewnie wszyscy dobrze wiedzą – z czasownikiem żuć. Ale może kogoś zaskoczy informacja, że żuć należy do grupy czasowników (obok np. knuć, kuć, snuć), których forma bezokolicznika ma charakter wtórny. Pierwotnie bowiem bezokolicznik żuć miał postać żwać (przy czym czasownik ten odmieniał się tak samo jak dzisiaj), będącą kontynuantem prasłowiańskiego *žъvati ‘żuć’. Od niego wywodzi się także widniejące na załączonym obrazku chorwackie žvakati, žvačem.

Prasłowianie odziedziczyli ów czasownik z epoki praindoeuropejskiej, a jego pierwotna postać rekonstruowana jest jako *g(i̭)eṷ- / *ǵ(i̭)eṷ- ‘żuć’.

Powyższy praindoeuropejski rdzeń stał się bazą także dla takich niesłowiańskich wyrazów, jak np. angielskie chew, niemieckie kauen, niderlandzkie kauwen, norweskie tygge, islandzkie tyggja (dwa ostatnie ze staronordyckiego *kyggve) ‘żuć, przeżuwać’, litewskie žiaunos ‘szczęki, żuchwy; skrzela’.

A zatem z polską gumą do żucia spokrewnione będą – „podwójnie” – takie jej odpowiedniki znaczeniowe, jak np. angielskie chewing gum, niemieckie Kaugummi, niderlandzkie kauwgom, norweskie tyggegummi, islandzkie tyggigúmmí, chorwackie žvakaća guma.

Ale uwaga! Żuk z żuć nie ma nic wspólnego – gdyby ktoś go czasem o to podejrzewał…

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s