Gacek — latający w gaciach

etymologia nazwy slowa gacek
Co „gacek” ma wspólnego z „gaciami”? Grafika: A. Thorburn, źródło: Biodiversity Heritage Library (DP).

Zgodnie z obietnicą daną w ostatnim wpisie, w którym była mowa o nietoperzu, dzisiejszą opowieść poświęcę gackowi. Imię tego obdarzonego wyjątkowo wielkimi uszami przedstawiciela chiropterofauny stało się także, jak dobrze wiemy, określeniem człowieka, którego natura wyposażyła w równie pokaźne zewnętrzne narządy słuchu. W gwarach gackiem nazywano też psa z długimi uszami oraz żartobliwie małe dziecko.

A skąd się wziął ów gacek? Tak jak sugeruje tytuł dzisiejszej opowieści, gacek skoligacony jest prawdopodobnie z gaciami. Jednak w swojej pierwotnej postaci związany był on także z nietoperzem. Jak pamiętacie, słowo nietoperz podlegało, wskutek swojej nieprzejrzystości oraz w wyniku działania tabu, różnorakim przekształceniom. Czytaj dalej „Gacek — latający w gaciach”

Nietoperz to nie ptak

etymologia słowa nazwy nietoperz
Słowo „nietoperz” – jak przystało na nazwę nocnego zwierzęcia – spowite jest dla etymologów mrokiem tajemnicy. Grafika: A. Beaumont, E. Vauthey, źródło: Biodiversity Heritage Library (DP).

Nie ma u Słowian drugiej nazwy złożonej, która naraziłaby się na tyle zniekształceń – pisał o słowie nietoperz Aleksander Brückner, autor pierwszego pełnego polskiego słownika etymologicznego. Nietopierz, niedoperz, niedopierz, latoperz, latopierz, latopyrz, kacopyrz, gacopierz, krzętopérz, mętoperz, mentopirz, szętopiérz – to przykładowe gwarowe nazwy tego zwierzęcia. Po raz pierwszy leksem ten notowany jest w zabytkach języka polskiego w XV wieku jako nietopyrz, a od XVI wieku zaświadczony jest w formie nietoperz, nietopierz, niedopyrz. Czytaj dalej „Nietoperz to nie ptak”