Goffer z gofra

Goffer wziął swoją nazwę od rodzaju wafla z ciasta naleśnikowego – gofra. Wizerunek gofferów równinnych zaczerpnięty z publikacji J. J. Audubona „The quadrupeds of North America” (DP), źródło: Archive.

Goffery to zamieszkujące Amerykę Północną gryzonie z rodziny gofferowatych, przystosowane do życia pod ziemią. Do gofferowatych zaliczają się też gofferowce, gofferniki i goffertaki. Czytaj dalej „Goffer z gofra”

Reklamy

Łątka — fruwająca lalka

„Łątka” to nazwa ważek równoskrzydłych z rodziny łątkowatych, spotykanych i w naszym kraju. Grafika zaczerpnięta z publikacji W. J. Lucasa „British dragonflies (Odonata)”, źródło: Biodiversity Heritage Library (DP).

Dzieci naszych prasłowiańskich przodków bawiły się lalkami zrobionymi z łyka lub pręta lipowego. Takie kukiełki nosiły nazwę *lǫtъka, o czym zaświadcza między innymi polskie łątka, czeskie loutka (staroczeskie lútka), serbsko-chorwackie lutka oznaczające ‘lalkę, kukiełkę, marionetkę’ (w gwarach polskich także ‘pieszczoszkę, najmilsze dziecko’).

Bezpośrednią podstawą owej prasłowiańskiej nazwy było *lǫta, poświadczone w staropolszczyźnie jako łąta ‘lalka’ i łączone przez etymologów ze znanymi gwarom leksemami łęt ‘badyl, łodyga kartofli’, łąt ‘kij’, łut ‘kora młodej lipy, z której wyrabiano chodaki’. Czytaj dalej „Łątka — fruwająca lalka”

Samojed sam siebie nie jadł

etymologia nazwy samojed
Psy samojedy z dawien dawna towarzyszą autochtonicznym narodom zamieszkującym północne obszary Eurazji. Grafika: L. A. Fuertes, źródło: Biodiversity Heritage Library (DP).

Północne obszary Eurazji rozciągające się między wschodnim wybrzeżem Morza Białego i ujściem Jeniseju z dawien dawna zamieszkiwane są przez autochtoniczne narody nazywane zbiorczo Samojedami. A Samojedom z dawien dawna towarzyszą długowłose, śnieżnobiałe psy, które nazwano tak samo jak ich dwunożnych opiekunów. Na surowej Północy czteronogie samojedy pełniły rolę psów myśliwskich i zaprzęgowych, pomagały przy wypasie reniferów, a także służyły jako niańka do dzieci i żywe źródło ciepła. Czytaj dalej „Samojed sam siebie nie jadł”

Hiena i balizuar, czyli gdzie się czai świnia

„Hiena”, „balizuar” i „świnia” to nazwy zwierząt powiązane ze sobą etymologicznie. Grafika na podstawie prac T. Landseera, J. Zweckera i J. Harrisa, źródło: Biodiversity Heritage Library (DP).

Od czasu do czasu zoolodzy i miłośnicy fauny doświadczają mniej lub bardziej udanych zmian w nazewnictwie zwierząt. Jakiś czas temu musieli się pogodzić na przykład z tym, że świnka morska została przemianowana na kawię morską, foka szara – na szarytkę morską, a hiena cętkowana – na krokutę cętkowaną.

Nasz dzisiejszy tytułowy bohater leksykalny – balizuar – też jest efektem tego typu zmian. Wcześniej właściciel tej nazwy znany był zoologom jako… balizaur. Czytaj dalej „Hiena i balizuar, czyli gdzie się czai świnia”

O cietrzewiu, który głuszcem był

Cietrzew nosi pradawną nazwę, sięgającą swoim rodowodem epoki praindoeuropejskiej. Grafika: J. Wolf, H. C. Richter, źródło: Biodiversity Heritage Library (DP).

Po przeprowadzeniu wnikliwego śledztwa stawiam cietrzewiowi zarzut kradzieży mienia imienia. Poszkodowanym jest głuszec. Jako materiał dowodowy posłużą między innymi nagrania głosu podejrzanego i poszkodowanego oraz obcojęzyczne imiona tego drugiego spokrewnione z imieniem tego pierwszego. Zacznijmy od dowodów leksykalnych. Czytaj dalej „O cietrzewiu, który głuszcem był”

Aztecka czakalaka

Czakalaka – tak samo jak dwaj inni przedstawiciele fauny amerykańskiej: kojot i ocelot – nosi w polszczyźnie nazwę zapożyczoną z języka nahuatl, zwanego też azteckim. Wizerunek czakalaki barwnej (Ortalis wagleri): J. G. Keulemans, źródło: Biodiversity Heritage Library (DP).

Poniżej można posłuchać głosu czakalaki północnej, która prawdopodobnie wykrzyczała swoje imię.

Czytaj dalej „Aztecka czakalaka”