Wąsaty sznaucer

Sznaucer zawdzięcza swoją nazwę prawdopodobnie bujnym „wąsiskom” zdobiącym jego pysk. Wizerunek sznaucera miniaturowego: PublicDomainPictures, źródło: Pixabay (CC0); wizerunek sznaucera średniego pochodzi ze znaczka pocztowego, źródło: Wikimedia Commons (DP).

Czytaj dalej

Reklamy

O cietrzewiu, który głuszcem był

Cietrzew nosi pradawną nazwę, sięgającą swoim rodowodem epoki praindoeuropejskiej. Grafika: J. Wolf, H. C. Richter, źródło: Biodiversity Heritage Library (DP).

Po przeprowadzeniu wnikliwego śledztwa stawiam cietrzewiowi zarzut kradzieży mienia imienia. Poszkodowanym jest głuszec. Jako materiał dowodowy posłużą między innymi nagrania głosu podejrzanego i poszkodowanego oraz obcojęzyczne imiona tego drugiego spokrewnione z imieniem tego pierwszego. Zacznijmy od dowodów leksykalnych. Czytaj dalej

Aztecka czakalaka

Czakalaka – tak samo jak dwaj inni przedstawiciele fauny amerykańskiej: kojot i ocelot – nosi w polszczyźnie nazwę zapożyczoną z języka nahuatl, zwanego też azteckim. Wizerunek czakalaki barwnej (Ortalis wagleri): J. G. Keulemans, źródło: Biodiversity Heritage Library (DP).

Poniżej można posłuchać głosu czakalaki północnej, która prawdopodobnie wykrzyczała swoje imię.

Czytaj dalej

Żmija, ziemniak i poziomka albo gdzie Ziemianin znajdzie ziomka

Żmija silnie związana jest z ziemią, czemu i zawdzięcza swoją nazwę. Grafika: W. G. Baisch, źródło: Biodiversity Heritage Library (DP).

Żmija to stworzenie ziemskie o bardzo ziemskim, choć właściwiej byłoby rzec: ziemnym, imieniu. Bierze ono bowiem swój początek od tego samego pradawnego pierwiastka, na którym opiera się słowo ziemia.

Owym przodkiem żmii i ziemi było praindoeuropejskie *dhéǵhōm ‘ziemia’, które zachowało się również w takich niesłowiańskich nazwach ziemi, jak np. litewskie žeme, łotewskie zeme, perskie zemin, greckie khthōn, łacińskie humus. Zdaniem etymologów ziemia kontynuuje praindoeuropejską formę miejscownika *dhǵhémi ‘na ziemi’, która w prasłowiańszczyźnie przybrała postać *zeḿa (nagłosowe *dh odpadło, *ǵh przeszło regularnie w z). Czytaj dalej

Bardzo szybki chart i borzoj

Charty to najszybciej biegające psy i z tą ich cechą wiąże się według niektórych hipotez etymologia nazwy tej rasy. Grafika: L. A. Fuertes, źródło: Biodiversity Heritage Library (DP).

Chart sprawia etymologom podobne problemy jak pies: nie ma pewności, jaki jest jego rodowód. Wiadomo, że jest to wyraz ogólnosłowiański, wywodzący się od prasłowiańskiego *chr̥tъ ‘pies gończy’, ale co do dalszej etymologii tego leksemu badacze nie są zgodni.

Szybko biegający

Część z nich, w tym Wiesław Boryś, skłania się ku hipotezie wywodzącej charta od praindoeuropejskiego rdzenia *sker- ‘skakać, szybko biec’, na którym opiera się m.in. przymiotnik skory. Kazimierz Moszyński z kolei wyprowadza omawiany leksem z praindoeuropejskiego *ser- ‘szybko biec, mknąć’. Czeski lingwista Václav Machek natomiast dostrzega w charcie związek z litewskim kùrti, kùriu ‘szybko biec, mknąć’. Czytaj dalej