Treron — krewny terrorysty

Trerony noszą nazwę spokrewnioną z takimi słowami, jak „terror” i „trząść (się)”. Wizerunek treronów: E. Gould, źródło: Biodversity Heritage Library (DP).

W łączności etymologicznej z treronem pozostaje także trzęsiogon – nazwa południowoamerykańskich ptaków z rodzaju Cinclodes, zaliczanego do rodziny garncarzowatych. Jednym z przedstawicieli tego rodzaju jest trzęsiogon Taczanowskiego, nazwany na cześć polskiego ornitologa Władysława Taczanowskiego. Czytaj dalej „Treron — krewny terrorysty”

Reklamy

Nie od piórka przepiórka

Etymologia ludowa chętnie łączy „przepiórkę” z „piórkiem”, ale etymologia naukowa przeczy takiemu związkowi. Grafika: A. Thorburn, źródło: Biodiversity Heritage Library (DP).

Pójdźcie żąć, pójdźcie żąć! Tak w interpretacji polskiego ludu krzyczy przepiórka, dając znak, że najwyższy czas przystąpić do żniw. W interpretacji polskich ornitologów ptak ten odzywa się zazwyczaj trójsylabowym pit-pi-lit. Nasi przodkowie językowi zaś usłyszeli w nawoływaniach przepiórki *pel-pel-, od którego i utworzyli jej nazwę. Nosi ją owa kuzynka bażanta i kuropatwy do dziś. Czytaj dalej „Nie od piórka przepiórka”

Kudłaty kundel

Słynne kundelki wystrzelone na orbitę okołoziemską: Wietierok i Ugolok (Wietrzyk i Węgielek). Zdjęcie: Tekniska museet, źródło: Wikimedia Commons (CC BY).

Kundel, notowany w polszczyźnie także w formach kundla, kondel, kóndel, kądel, kundys, kondys, znany jest również językom wschodniosłowiańskim. W gwarach rosyjskich słowo to oznacza ‘wielkiego kosmatego psa’, w gwarach ukraińskich – ‘owczarka, psa owczarskiego’, a w gwarach białoruskich – ‘psa, szczególnie kosmatego’.

Owe znaczenia genetycznych odpowiedników kundla przemawiają na korzyść popularnej hipotezy, zgodnie z którą kundel spokrewniony jest z kudłami, kądzielą i kędziorem, a jego pierwotne znaczenie to ‘(pies) kudłaty, kosmaty’. Czytaj dalej „Kudłaty kundel”

O cietrzewiu, który głuszcem był

Cietrzew nosi pradawną nazwę, sięgającą swoim rodowodem epoki praindoeuropejskiej. Grafika: J. Wolf, H. C. Richter, źródło: Biodiversity Heritage Library (DP).

Po przeprowadzeniu wnikliwego śledztwa stawiam cietrzewiowi zarzut kradzieży mienia imienia. Poszkodowanym jest głuszec. Jako materiał dowodowy posłużą między innymi nagrania głosu podejrzanego i poszkodowanego oraz obcojęzyczne imiona tego drugiego spokrewnione z imieniem tego pierwszego. Zacznijmy od dowodów leksykalnych. Czytaj dalej „O cietrzewiu, który głuszcem był”

Aztecka czakalaka

Czakalaka – tak samo jak dwaj inni przedstawiciele fauny amerykańskiej: kojot i ocelot – nosi w polszczyźnie nazwę zapożyczoną z języka nahuatl, zwanego też azteckim. Wizerunek czakalaki barwnej (Ortalis wagleri): J. G. Keulemans, źródło: Biodiversity Heritage Library (DP).

Poniżej można posłuchać głosu czakalaki północnej, która prawdopodobnie wykrzyczała swoje imię.

Czytaj dalej „Aztecka czakalaka”

Twarze na Facebooku

Czy zwierzę ma twarz? Ponoć nie. Ale kiedyś można je było nazwać „twarzą”. Grafika na podstawie ilustracji zaczerpniętych z publikacji W. F. Kirby’ego; źródło: Biodiversity Heritage Library (DP).

Drodzy Czytelnicy! Jeśli lubicie tutaj zaglądać albo jeśli zajrzeliście tutaj po raz pierwszy, ale już wiecie, że będziecie tu wracać, to zachęcam Was do polubienia także świeżo utworzonego facebookowego fanpage’a tego bloga, na którym zamieszczać będę nie tylko linki do najnowszych wpisów, ale również „bonusowe” informacje o pochodzeniu na przykład nazw różnych zwierzęcych części ciała oraz portrety różnorodnych przedstawicieli fauny o ciekawych, oryginalnych i czasem też zabawnie brzmiących imionach – mniej lub bardziej przejrzystych etymologicznie. Znajdzie się tam także miejsce dla interesujących obcojęzycznych nazw zwierząt, będzie też szczypta teorii lingwistycznej. Czytaj dalej „Twarze na Facebooku”

Puchowy edredon

Edredon przylatuje na polskie wybrzeże z północnych krain, stamtąd też przybyła do polszczyzny jego nazwa. Grafika: J. Gould, H. C. Richter, źródło: Biodiversity Heritage Library (DP).

Zima zbliża się wielkimi krokami. Sypnęło śnieżnym puchem, poszczypało mrozem. No to ja też mam dla Was coś puchowego, wpisującego się idealnie w zimowy klimat – edredona. Nazwę urodziwej dzikiej kaczki z surowych, północnych krain, której z dawien dawna zawdzięcza człowiek ciepły sen podczas zimnych nocy. Kaczka ta jest bowiem właścicielką niezwykle ciepłego, miękkiego, lekkiego i trwałego puchu, który od wieków wykorzystywany jest jako wypełnienie pierzyn, kołder i poduszek. Czytaj dalej „Puchowy edredon”

Sowa i kawka, czyli krzyk przeszłości

„Sowa” i „kawka” to pradawne nazwy, przypuszczalnie powiązane ze sobą etymologicznie. Ilustracje: A. Thorburn, źródło: Biodiversity Heritage Library (DP).

Dziś upiekę dwie pieczenie przy jednym ogniu albo – jak powiedzieliby użytkownicy angielszczyzny – zabiję dwa ptaki jednym kamieniem (!). Zmobilizował mnie do tego Czytelnik, który poprosił o opracowanie etymologii słowa kawka. A tak się składa, że losy kawki splatają się zdaniem licznych badaczy z losami sowy, o której przeszłości zamierzałam Wam w najbliższym czasie opowiedzieć, w ramach spełnienia obietnicy danej we wpisie poświęconym puchaczowi, puszczykowi i pójdźce. Czytaj dalej „Sowa i kawka, czyli krzyk przeszłości”