Co łączy skrzydła ze skrzelami?

Wydawać by się mogło, że takie odmienne części ciała zwierząt jak skrzydła i skrzela nie mają ze sobą nic wspólnego. Ale mają! Wspólną genezę nadanych im przez naszych przodków nazw.

Słowa skrzydło i skrzele wywodzą się od niezachowanego w językach słowiańskich czasownika †(s)kriti ‘latać, lecieć’, odpowiadającego litewskiemu skrieti ‘krążyć, latać, lecieć, trzepotać’. Bazą tych czasowników było praindoeuropejskie *(s)krei̭ ‘krążyć, obracać się’.

Leksem skrzydło to etymologicznie nazwa narzędzia z prasłowiańskim przyrostkiem *-dlo (tak jak np. mydło ‘narzędzie do mycia’, szydło ‘narzędzie do przekłuwania materiału przy szyciu’). Związek tego wyrazu z pradawnym czasownikiem oznaczającym latanie oczywiście nie wymaga objaśnień. Ale jak się do latania mają skrzela?

Otóż słowo skrzele oznaczało pierwotnie nie ‘narząd oddechowy ryb’, lecz ‘płetwę’ – czyli coś, co służy do „latania” w wodnych przestworzach. Później zaczęło ono oznaczać położone przed płetwami piersiowymi pokrywy skrzelowe (które też się poruszają rytmicznie jak płetwy), aż w końcu stało się określeniem tego, co owe pokrywy skrywają. To prymarne znaczenie słowa skrzele zachowało się w gwarach.

A na fotografii: skrzydlica. Ma i skrzela, i skrzydła.

Fot. Magnus Kjaergaard, źródło: Wikimedia Commons, CC BY-SA.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s